Kurier Allerhanda

Adres e-mail:


O Instytucie

„Okres powojenny nie sprzyjał docenieniu polskiej myśli prawniczej międzywojnia i dzieła kodyfikacji prawa, jakie wówczas nastąpiło. (...) Jednym z najwybitniejszych jurystów-kodyfikatorów był Maurycy Allerhand, profesor najsilniejszego ówczesnego polskiego naukowego ośrodka prawniczego, Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. (...) Jest bez wątpienia bardzo dobrym patronem dla instytutu zaawansowanych studiów prawnych”.

dr Adam Redzik



Próg wyborczy w wyborach europejskich zaskarżony do Trybunału Konstytucyjnego

28 sierpnia 2014

Instytut Allerhanda w ramach prowadzonego przez siebie programu Strażnica Konstytucyjna patronuje przygotowaniu i złożeniu do Trybunału Konstytucyjnego skargi konstytucyjnej, zmierzającej do zbadania przez Trybunał konstytucyjności art. 335 Kodeksu wyborczego w zakresie, w jakim wprowadza wymóg przekroczenia 5% progów wyborczych w wyborach do Parlamentu Europejskiego.

 

Zgodnie z obwieszczeniem z dnia 26 maja 2014 r. o wynikach wyborów posłów do Parlamentu Europejskiego przeprowadzonych w dniu 25 maja 2014 r. wydanym przez Państwową Komisję Wyborczą, 897 649 spośród 7 069 485 ważnie oddanych głosów nie zostało uwzględnionych z powodu nieprzekroczenia przez listy komitetów wyborczych, na których kandydatów te głosy zostały oddane, wymaganego progu wyborczego na poziomie 5%. Oznacza to, że wymóg uzyskania przynajmniej 5% poparcia, wyrażony w art. 335 Kodeksu wyborczego, doprowadził w majowych wyborach do niewykorzystania blisko 8% ważnie oddanych przez wyborców głosów, czego wynikiem jest reprezentacja Polski w Europarlamencie 5 zamiast 8 partii politycznych. Warto zaznaczyć, że instytucja progów wyborczych sprzyja tym partiom, które mają największe poparcie, a zmniejsza albo zabiera szansę na obecność w Europarlamencie mniejszym czy niszowym frakcjom, które jednak były najbliżej osiągnięcia wymaganego 5% progu. Powyższe jest przy tym obarczone niedoszacowaniem wynikającym ze zjawiska odstąpienia od udziału w wyborach bądź przeniesienia głosu na listę innego komitetu przez część wyborców, których preferencja wyborcza związana jest z komitetem, którego szanse na przekroczenie progu wyborczego są nikłe. Wprowadzenie progów wyborczych daje się usprawiedliwić przy wyborach do parlamentów krajowych, gdyż minimalizuje ryzyko nadmiernego rozdrobnienia partyjnego, a w konsekwencji zapewnienia ich stabilność jako legislatywy oraz politycznej podstawy dla egzekutywy. Ze względu zaś na specyfikę instytucji Parlamentu Europejskiego powyższe argumenty nie mają zastosowania, a wprowadzenie progów wyborczych w sposób arbitralny, nieuzasadniony i nieproporcjonalny narusza konstytucyjne prawa wyborców.

Stąd wniesiona w dniu wczorajszym skarga konstytucyjna kwestionuje zgodność z Konstytucją regulacji kodeksu wyborczego w zakresie zasadności istnienia progów wyborczych do Parlamentu Europejskiego. Skarga zarzuca naruszenie przez art. 335 Kodeksu wyborczego następujących praw i zasad konstytucyjnych: (i) czynnego prawo wyborczego (art. 62 w zw. z art. 2, art. 4 i art. 96 ust. 1 Konstytucji); (ii) zasady równości prawa wyborczego (art. 328 KWyb w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 2, art. 4, art. 62 i art. 96 ust. 2 Konstytucji); (iii) ogólnej zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji); (iv) zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji); (v) zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji); (vi) zasady konieczności ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz (vii) zasady proporcjonalności wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji).

Skarga ma także istotne znaczenie dla wyjaśnienia konstytucyjnego rozumienia Państwowej Komisji Wyborczej jako organu administracji publicznej w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także przesłanki wyczerpania drogi prawnej w rozumieniu art. 46 ust. 1 Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zapadłym na gruncie protestów wyborczych (postanowienie z dnia 8 marca 2005 r. sygn. akt. III SW 142/05 oraz postanowienie z 4 listopada 2011 r. sygn. akt. III SW 67/11), protest wyborczy nie może być wniesiony z powodu sprzeczności prawa wyborczego z konstytucją – takie protesty wyborcze Sąd Najwyższy pozostawia bez nadania im biegu. Dlatego też uznać należy, że w przedmiotowej sprawie droga prawna nie przysługuje, a ostateczne ukształtowanie praw skarżącego jest następstwem obwieszczenia Państwowej Komisji Wyborczej o rozdziale mandatów pomiędzy komitety wyborcze.

Skargę w imieniu własnym wniósł adw. Arkadiusz Radwan. W jej przygotowaniu uczestniczył zespół prawników i stażystów Instytutu Allerhanda (program Strażnica Konstytucyjna), w szczególności Michał Kacperek, Weronika Tokaj i Tomasz Regucki, przy wsparciu Piotra Morawskiego i Julii Styrylskiej. Strażnica Konstytucyjna to program Instytutu Allerhanda ufundowany dla krzewienia konstytucjonalizmu. Strażnica Konstytucyjna obejmuje aktywność naukową, którą łączy z monitoringiem przestrzegania standardów konstytucyjnych przez władzę publiczną oraz z aktywizmem pro bono realizowanym przy wykorzystaniu dostępnych środków interwencji prawnej, takich jak: skargi konstytucyjne, listy przyjaciół sądu (amicus curiae), wnioski do konstytucyjnych organów państwa stojących na straży konstytucji oraz strzegących wolności i praw człowieka i obywatela, a także przez pozaprawne sposoby odziaływania, takie jak: listy otwarte, stanowiska publiczne i współpraca z mediami. Program Strażnica Konstytucyjna stanowi fragment aktywności Instytutu realizowanej pod szyldem „Allerhand Advocacy: prawo w interesie publicznym”.